Co dzieje się z butelką i puszką po oddaniu do automatu kaucyjnego?
Wrzucamy pustą butelkę lub puszkę do automatu, urządzenie rozpoznaje opakowanie, a po chwili otrzymujemy potwierdzenie zwrotu kaucji. Dla konsumenta cały proces właściwie się w tym momencie kończy. Ale dla zwróconego opakowania to dopiero początek drogi.
Co dzieje się z butelkami PET i metalowymi puszkami zebranymi w ramach systemu kaucyjnego? Czy automat od razu je zgniata? Dokąd trafiają później? Czy rzeczywiście powstają z nich nowe opakowania?
Zajrzyjmy za kulisy systemu kaucyjnego i prześledźmy drogę opakowania krok po kroku.
Jakie opakowania możemy oddawać w systemie kaucyjnym?
System kaucyjny funkcjonuje w Polsce od 1 października 2025 roku. Obejmuje określone rodzaje opakowań po napojach oznaczonych znakiem kaucji.
Do systemu należą:
butelki jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych o pojemności do 3 litrów,
puszki metalowe o pojemności do 1 litra,
oraz
butelki szklane wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 litra.
To ważne, ponieważ nie każda plastikowa butelka, puszka czy szklane opakowanie znajdujące się w naszym domu automatycznie podlega systemowi kaucyjnemu.
Podstawową informacją dla konsumenta jest oznaczenie systemu kaucyjnego znajdujące się na opakowaniu wraz z wysokością pobieranej kaucji.
Krok 1. Butelka trafia do automatu kaucyjnego
Automaty do zwrotu opakowań, określane również jako RVM - Reverse Vending Machines - umożliwiają automatyczne przyjmowanie opakowań objętych systemem.
Po włożeniu butelki lub puszki urządzenie sprawdza, czy dane opakowanie może zostać przyjęte.
Automat może odczytać kod kreskowy, analizować kształt i inne parametry opakowania oraz porównywać je z informacjami znajdującymi się w bazie produktów objętych systemem.
Jeżeli wszystko się zgadza, opakowanie zostaje przyjęte.
Dlatego tak ważne jest, aby nie niszczyć go przed oddaniem.
Dlaczego nie należy zgniatać butelek i puszek?
Przez lata podczas edukacji dotyczącej segregacji odpadów zachęcano nas do zgniatania plastikowych butelek i puszek. Dzięki temu zajmowały mniej miejsca w pojemnikach.
W systemie kaucyjnym sytuacja wygląda inaczej.
Opakowanie oddawane do punktu zbiórki powinno być puste, ale nie musi być umyte. Nie należy również zgniatać go przed zwrotem ani usuwać z niego etykiety.
Automat musi bowiem prawidłowo rozpoznać opakowanie.
Dopiero po jego przyjęciu może nastąpić zmniejszenie jego objętości.
Krok 2. Automat może zmniejszyć objętość opakowania
Wiele nowoczesnych automatów kaucyjnych jest wyposażonych w mechanizmy pozwalające na kompaktowanie zebranych opakowań.
Butelki PET mogą zostać sprasowane, natomiast puszki zgniecione.
Dlaczego robi się to dopiero teraz?
Ponieważ urządzenie zdążyło już wcześniej zidentyfikować opakowanie i zarejestrować jego zwrot. Od tego momentu zachowanie pierwotnego kształtu nie jest już potrzebne.
Kompaktowanie pozwala natomiast znacząco ograniczyć przestrzeń zajmowaną przez odpady. Dzięki temu w automacie mieści się więcej opakowań, a ich późniejszy transport może być bardziej efektywny.
Nie wszystkie urządzenia działają jednak identycznie. Konkretne rozwiązanie zależy od rodzaju automatu oraz sposobu organizacji zbiórki.
Krok 3. Opakowania są odbierane z punktu zbiórki
Kiedy pojemniki znajdujące się w automacie lub punkcie zbiórki zostaną zapełnione, zebrane opakowania trzeba odebrać.
Za organizację dalszego procesu odpowiadają operatorzy systemu kaucyjnego.
Butelki i puszki są transportowane do miejsc, w których mogą zostać przygotowane do dalszego zagospodarowania. Bardzo ważne jest przy tym zachowanie informacji o liczbie i rodzaju zebranych opakowań.
System kaucyjny jest bowiem nie tylko systemem zbiórki odpadów, ale również rozbudowanym systemem logistycznym i rozliczeniowym.
Krok 4. Butelki i puszki są sortowane
Po odebraniu opakowań rozpoczyna się kolejny etap - sortowanie.
Tworzywa sztuczne i metale muszą zostać odpowiednio rozdzielone. W przypadku PET znaczenie może mieć również kolor i rodzaj materiału.
Im czystszy i bardziej jednorodny strumień surowca uda się uzyskać, tym większe możliwości jego późniejszego wykorzystania.
I właśnie tutaj pojawia się jedna z największych zalet systemu kaucyjnego.
Butelki PET i puszki są zbierane oddzielnie od wielu innych odpadów komunalnych. Dzięki temu materiał jest mniej zanieczyszczony resztkami innych odpadów i może stanowić wartościowy surowiec dla recyklingu.
Krok 5. Butelka PET trafia do recyklingu
Posegregowane butelki PET mogą następnie zostać przekazane do zakładu recyklingu.
Tam materiał przechodzi kolejne etapy przygotowania. Butelki są rozdrabniane na niewielkie płatki, a następnie oczyszczane z zanieczyszczeń oraz elementów wykonanych z innych materiałów.
Otrzymany PET może zostać poddany dalszemu przetwarzaniu.
W zależności od zastosowanej technologii oraz jakości uzyskanego surowca z materiału pochodzącego z recyklingu można produkować kolejne wyroby z tworzyw sztucznych.
Szczególnie ważnym kierunkiem jest recykling typu „bottle-to-bottle”, czyli wykorzystanie materiału ze zużytych butelek do produkcji nowych opakowań.
Dzięki temu surowiec może pozostawać w obiegu zamiast po jednorazowym wykorzystaniu stawać się odpadem.
Krok 6. Co dzieje się z aluminiową puszką?
Puszki po napojach również stanowią wartościowy materiał.
Po zebraniu i odpowiednim przygotowaniu metal może zostać przekazany do zakładów zajmujących się jego recyklingiem. Materiał jest sortowany, przetwarzany, a następnie może zostać ponownie wykorzystany w produkcji.
Ogromną zaletą aluminium jest możliwość wielokrotnego poddania go recyklingowi.
Z odzyskanego aluminium mogą powstawać kolejne produkty, w tym również nowe opakowania.
Zamiast więc wydobywać wyłącznie kolejne zasoby naturalne, możemy ponownie wykorzystać materiał, który już wcześniej został wprowadzony do gospodarki.
A co ze szklaną butelką wielokrotnego użytku?
W przypadku szklanych butelek wielokrotnego użytku droga może wyglądać zupełnie inaczej.
Ideą takiego opakowania nie jest jego natychmiastowe rozbicie i przetopienie po każdym zwrocie.
Butelka może zostać odebrana, przetransportowana do odpowiedniego zakładu, umyta, skontrolowana i ponownie napełniona.
To bardzo dobry przykład różnicy pomiędzy ponownym użyciem a recyklingiem.
W recyklingu materiał jest przetwarzany, aby można było wykorzystać go do produkcji kolejnego wyrobu. Przy ponownym użyciu korzystamy natomiast ponownie z tego samego opakowania.
Dopiero gdy butelka wielokrotnego użytku nie nadaje się już do dalszego wykorzystania, szkło może zostać skierowane do recyklingu.
Dlaczego system kaucyjny ułatwia odzyskiwanie surowców?
Jednym z największych problemów gospodarki odpadami jest zanieczyszczenie poszczególnych frakcji.
Jeżeli wartościowy materiał zostanie wymieszany z resztkami jedzenia, zabrudzonymi opakowaniami i innymi rodzajami odpadów, jego późniejsze przygotowanie do recyklingu staje się trudniejsze.
System kaucyjny pozwala stworzyć bardziej jednorodny strumień opakowań.
Butelka po napoju trafia do miejsca przeznaczonego właśnie do zbierania takich opakowań. Puszka również jest zbierana w kontrolowany sposób.
Dzięki temu łatwiej uzyskać materiał odpowiedniej jakości i skierować go do ponownego wykorzystania.
Dlaczego właściwie płacimy kaucję?
Kaucja nie jest karą ani dodatkowym podatkiem za zakup napoju.
Jej zadaniem jest stworzenie finansowej zachęty do zwrotu opakowania.
Kupując napój w opakowaniu objętym systemem, płacimy cenę produktu oraz kaucję. Kiedy zwracamy puste opakowanie do punktu zbiórki, możemy odzyskać pobraną wcześniej kwotę.
Co ważne, do odzyskania kaucji nie jest potrzebny paragon.
Mechanizm jest prosty: skoro opakowanie ma dla konsumenta konkretną wartość finansową, istnieje większa motywacja, aby zamiast wyrzucać je do zwykłego kosza, zwrócić je do systemu.
Butelka nie kończy życia w automacie
Automat kaucyjny jest więc tylko pierwszym przystankiem na znacznie dłuższej drodze.
Po zwrocie opakowanie zostaje zarejestrowane, zebrane, odebrane i przetransportowane. Następnie materiał jest sortowany i przygotowywany do recyklingu albo w przypadku odpowiednich opakowań wielokrotnego użytku - do ponownego wykorzystania.
Właśnie na tym polega idea gospodarki o obiegu zamkniętym.
Butelka czy puszka nie musi być końcem historii wykorzystanego materiału. Może stać się początkiem kolejnego produktu.
Dlatego następnym razem, kiedy automat przyjmie pustą butelkę i wyda potwierdzenie zwrotu kaucji, warto pamiętać, że dla nas proces właśnie się zakończył.
Dla opakowania - dopiero się zaczyna.